Câu chuyện bắt đầu từ một startup ở Đà Nẵng, rồi dẫn đến một buổi họp ở Hà Nội
Gặp anh Thành, 34 tuổi, founder một startup xử lý ảnh y tế ở Đà Nẵng, tôi không ngờ câu chuyện của anh lại liên quan đến một buổi họp ở Hà Nội hai tuần trước. "Tụi em đang loay hoay tìm cách mua GPU để train mô hình phát hiện ung thư vú từ mammogram," anh kể, "rồi một chị ở Sở KH&CN gửi cho link thông báo về Quỹ NATIF. Mỗi nhiệm vụ được tài trợ tối đa 3 tỷ đồng, doanh nghiệp đối ứng 50%. Tụi em đang viết đề xuất, hạn nộp hồ sơ là 30/8."
Câu chuyện này bắt đầu từ một quỹ nhà nước mà có lẽ nhiều người chưa từng nghe tên. Ngày 16/7/2026, tại Hà Nội, Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF) cùng Cục Đổi mới sáng tạo (SATI) và Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo (ICT) tổ chức phiên họp góp ý Kế hoạch thí điểm tài trợ nhiệm vụ đổi mới công nghệ sử dụng AI. Năm 2026, Quỹ sẽ chọn khoảng 10 nhiệm vụ AI, thời gian thực hiện không quá 12 tháng, mỗi nhiệm vụ được tài trợ tối đa 50% tổng kinh phí, hạn mức không quá 3 tỷ đồng. Doanh nghiệp bắt buộc đối ứng tối thiểu 50% kinh phí còn lại bằng tiền mặt. Thí điểm tại bốn địa phương: Hà Nội, Đà Nẵng, TP Hồ Chí Minh, Thái Nguyên. Hạn nộp hồ sơ đầu tiên là 30/8/2026, ký hợp đồng trước 30/9/2026.
Điểm mới quan trọng nhất không nằm ở con số tỷ đồng, mà nằm ở triết lý chuyển dịch. Trước đây các quỹ nhà nước chủ yếu hỗ trợ nghiên cứu thuần túy. Lần này, nhà nước đồng hành cùng doanh nghiệp giải bài toán thực tiễn, chia sẻ một phần rủi ro, lấy hiệu quả ứng dụng AI làm tiêu chí đánh giá kết quả. Ông Bùi Quang Minh, Giám đốc NATIF, nói Quỹ sẽ cử cán bộ trực tiếp hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng hồ sơ theo hình thức "cầm tay chỉ việc". Nếu giai đoạn một thành công, từ năm 2027 chương trình sẽ nhân rộng lên khoảng 50 nhiệm vụ mỗi năm, đào tạo 250 chuyên gia AI thực chiến, nâng cao năng lực cho 100 kỹ sư tại doanh nghiệp, tạo ra khoảng 50 mô hình AI "Make in Vietnam" đưa vào ứng dụng thực tế.
Đây không phải Silicon Valley với những vòng gọi vốn hàng trăm triệu USD. Đây là Việt Nam, và lần đầu tiên có một cơ chế tài trợ rõ ràng cho doanh nghiệp ứng dụng AI.
Và rồi điều này xảy ra: ngay giữa lúc cơ chế nhà nước đang mở, Google cũng chọn đúng tuần này để đổ bộ.
Google đổ bộ, và cuộc đua của những AI "nội địa"
Ngày 29/7/2026, Google công bố ra mắt Gemini Spark tại Việt Nam, phiên bản tối ưu cho người dùng Việt, tích hợp sâu hơn với hệ sinh thái tiếng Việt và dữ liệu văn hóa địa phương. Động thái này xảy ra chưa đầy một tháng sau khi ChatGPT được Decision Lab xác nhận đang dẫn đầu thị trường AI Việt Nam với 81% người dùng, Gemini 51%, Meta AI 36%. Thị trường này rất háo hức với AI, bởi 78% người tham gia khảo sát Decision Lab cho biết đã dùng AI trong ba tháng qua, mỗi người dùng khoảng hai công cụ. Đó là tỷ lệ cao so với mặt bằng chung khu vực.
Điều thú vị là Google không đến một mình. Trong top 10 nền tảng AI được sử dụng nhiều nhất tại Việt Nam, hai sản phẩm nội địa đã có mặt: AI Hay đứng thứ sáu với 9%, ngang bằng Grok, và Kiki của Zalo đứng thứ chín với 3%. Về độ hài lòng, AI Hay xếp thứ hai với 47%, chỉ sau ChatGPT (51%) và vượt Gemini (36%). Còn về quy mô, AI Hay - mạng xã hội hỏi đáp kết hợp AI tạo sinh do kỹ sư Việt phát triển - từng là đại diện Đông Nam Á duy nhất góp mặt trong Top 5 ứng dụng AI toàn cầu về lượng người dùng thật và lượt tải, theo báo cáo "State of AI" tháng 10/2025.
Điều ít ai biết là lý do AI Hay cạnh tranh được với các ông lớn quốc tế nằm ở tốc độ "Việt hóa". Chỉ trong tháng 7 vừa qua, khi có kết quả thi tốt nghiệp THPT, AI Hay đã ra mắt tính năng dự đoán khả năng đỗ đại học và thu hút một triệu lượt dùng trong ngày đầu tiên. Trước đó, khi có sáp nhập hành chính, dự án cũng bổ sung tính năng tra cứu địa điểm chỉ trong vài ngày. Đại diện AI Hay chia sẻ: "Kết quả cho thấy dự án trong nước có thể nhanh chóng xây dựng sản phẩm và mang lại giá trị thiết thực - điều mà nhiều dự án quốc tế chưa đạt được." Theo các chuyên gia Decision Lab, AI Việt có thể thu hút người dùng nhờ tiếng Việt thuộc nhóm "low-resource language", tức ngôn ngữ ít dữ liệu số hóa trên Internet, khiến tài nguyên đào tạo mô hình AI cho tiếng Việt chỉ chiếm dưới 1%.
Bức tranh lớn: Việt Nam trên bản đồ AI khu vực
Khi nhìn rộng hơn, bức tranh AI Đông Nam Nam đang vẽ ra rõ nét hơn. Theo báo cáo Chỉ số AI thế giới của Mạng lưới Nghiên cứu thị trường độc lập toàn cầu WIN công bố hồi tháng 7, Việt Nam thuộc nhóm trong 40 thị trường được khảo sát trên toàn cầu về mức độ cởi mở với AI. Trong nước, mức độ người dùng sẵn sàng tiếp cận cao nhưng tỷ lệ dùng thường xuyên còn thấp: WIN ghi nhận chỉ 3% người dùng Việt sử dụng AI hàng ngày. Nghĩa là người Việt sẵn sàng thử, nhưng chưa biến AI thành công cụ thường trực trong công việc. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội lớn cho các giải pháp tùy chỉnh cho người Việt, đặc biệt trong giáo dục, tài chính, và dịch vụ công.
Một báo cáo khác của VnExpress ngày 22/7 xếp Việt Nam thuộc top đầu các quốc gia Đông Nam Á về mức độ phát triển năng lực AI trong cơ quan nhà nước. Trong nước, các cơ quan quản lý cũng đang đẩy nhanh hành lang pháp lý. Bộ Khoa học và Công nghệ xác định AI và chuyển đổi số là động lực tăng trưởng cốt lõi theo Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, và Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 đã lần đầu có một chương pháp lý riêng về AI.
Điều này ảnh hưởng gì đến bạn?
Nếu bạn là chủ doanh nghiệp nhỏ hoặc đang vận hành một startup, đây là tuần bạn nên mở lại máy tính. Cơ hội tài trợ 3 tỷ đồng từ NATIF đang mở, hạn chót nộp hồ sơ đầu tiên là 30/8/2026. Bạn cần có bài toán kinh doanh rõ ràng, dữ liệu sẵn sàng, và sẵn sàng đối ứng 50% kinh phí. Chi tiết có tại trang Quỹ NATIF hoặc Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo. Như trường hợp anh Thành ở Đà Nẵng, đôi khi cơ hội đến từ một email từ Sở KH&CN chứ không phải từ quảng cáo.
Nếu bạn là người dùng cuối, cuộc đua giữa các nền tảng AI đang có lợi cho bạn. ChatGPT vẫn dẫn đầu với 81% thị phần sử dụng, nhưng AI Hay (9%), Kiki (3%) và giờ là Gemini Spark đều đang nâng cấp nhanh chóng. Đừng "trung thành" với một công cụ - hãy dùng thử để chọn cái phù hợp nhất với công việc của bạn. Tính năng mới của các AI Việt đang cập nhật theo nhịp sống Việt Nam, từ thi cử, sáp nhập hành chính, đến lễ hội. Đó là lý do sản phẩm nội địa thường "hiểu" bối cảnh Việt tốt hơn các nền tảng toàn cầu.
Nếu bạn quan tâm đến thị trường AI Việt Nam với tư cách nhà đầu tư hay người theo dõi xu hướng, hai AI nội địa nằm trong top 10 sử dụng nhiều nhất cho thấy sức mạnh của bản địa hóa. Kết hợp với việc nhà nước chính thức rót tiền tài trợ cho doanh nghiệp ứng dụng AI, có thể năm 2026-2027 sẽ là giai đoạn "chín muồi" cho hệ sinh thái AI make-in-Vietnam.
Số liệu & thống kê
Người Việt đã dùng AI trong ba tháng qua đạt 78%, theo Decision Lab. ChatGPT dẫn đầu với 81% người dùng, Gemini 51%, Meta AI 36%, AI Hay 9%, Kiki 3%. Về độ hài lòng, AI Hay xếp thứ hai (47%), chỉ sau ChatGPT (51%). Quỹ NATIF công bố tài trợ tối đa 3 tỷ đồng cho mỗi nhiệm vụ AI, doanh nghiệp đối ứng tối thiểu 50%, thí điểm tại Hà Nội, Đà Nẵng, TP Hồ Chí Minh và Thái Nguyên, mục tiêu 10 nhiệm vụ năm 2026 và 50 nhiệm vụ từ năm 2027. Theo WIN, chỉ 3% người dùng Việt sử dụng AI hàng ngày, dù mức độ cởi mở với AI thuộc nhóm cao trên thế giới. Tài nguyên tiếng Việt để đào tạo mô hình AI chỉ chiếm dưới 1% tổng dữ liệu số hóa toàn cầu.
Sources
| # | Title | URL | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| 1 | [Podcast] Tin tức ngày 29-7: Google ra mắt Gemini Spark tại Việt Nam | https://hanoimoi.vn/podcast-tin-tuc-ngay-29-7-google-ra-mat-gemini-spark-tai-viet-nam-1214285.html | Báo Hà Nội Mới, 29/7/2026 |
| 2 | Nhà nước tài trợ tối đa 3 tỷ đồng cho doanh nghiệp ứng dụng AI | https://www.vietnam.vn/nha-nuoc-tai-tro-toi-da-3-ty-dong-cho-doanh-nghiep-ung-dung-ai | Vietnam.vn (nguồn: Doanh Nghiệp VN), 16/7/2026 |
| 3 | ChatGPT dẫn đầu nền tảng AI tại Việt Nam, AI Hay và Kiki nổi bật | https://vnexpress.net/chatgpt-dan-dau-nen-tang-ai-tai-viet-nam-ai-hay-va-kiki-noi-bat-4928442.html | VnExpress (Decision Lab), 8/2025 |
| 4 | Bứt phá AI make-in-VietNam | https://tuoitre.vn/but-pha-ai-make-in-vietnam-20260218082328879.htm | Tuổi Trẻ, 18/2/2026 |
| 5 | Việt Nam thuộc top đầu cơ quan về AI | https://vnexpress.net/viet-nam-thuoc-top-dau-co-quan-ve-ai-4928443.html | VnExpress, 22/7/2026 |
