Bộ trưởng KH&CN: AI phải trở thành hạ tầng quốc gia như điện, Internet
Tại phiên họp ở Hà Nội tuần qua, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng đặt câu hỏi với các cán bộ ngành: "AI phải trở thành hạ tầng quốc gia như điện, Internet. Trước đây, cấp bộ trưởng trở lên mới có trợ lý, chi phí hàng nghìn USD. Bây giờ, một người dân bình thường cũng có trợ lý, chi phí chỉ 10 USD." Con số 10 USD này không phải ước lệ - đó là cách chính phủ đang nhìn nhận chi phí tiếp cận AI trong tầm tay người dân. Quan trọng hơn, ông công bố lộ trình cụ thể: Chiến lược AI cập nhật và Luật AI sẽ ban hành cuối năm 2026. Quỹ Đổi mới công nghệ của Bộ KH&CN sẽ dành 30-40% để hỗ trợ ứng dụng AI, bao gồm cấp voucher cho doanh nghiệp vừa và nhỏ sử dụng AI Việt Nam. Điều ít ai biết là: cùng với hạ tầng quốc gia, Việt Nam đang đặt cược vào "Make in Vietnam" - tận dụng chuẩn mở, mã nguồn mở để vừa dùng tri thức thế giới, vừa tạo mặt bằng tri thức mới cho người Việt.
Kỹ sư Google DeepMind: AI Việt còn thiếu chiều sâu
Cùng ngày, một giọng nói khác cất lên từ nửa kia thế giới. TS Lương Minh Thắng, 39 tuổi, chuyên gia cao cấp tại Google DeepMind (đội ngũ đã xây dựng Gemini), chia sẻ với VnExpress về điều ông "trăn trở" khi quan sát cộng đồng AI Việt Nam. Điều thú vị là ông không nói về thiếu tiền hay thiếu cơ hội - ông nói về sự chênh lệch giữa "hào hứng bề nổi" và "chiều sâu cốt lõi". Theo ông, nhiều doanh nghiệp và startup Việt "vội vã tích hợp API có sẵn từ các mô hình lớn như OpenAI ChatGPT, Anthropic Claude, nhưng chỉ tạo ra những lớp vỏ ứng dụng rất mỏng". Khi các công ty AI toàn cầu cập nhật chức năng mới, những "lớp vỏ" bề nổi đó lập tức bị vô hiệu hóa. TS Thắng dẫn chứng bằng cách DeepSeek hay Moonshot AI đã làm: tự huấn luyện mô hình nền tảng từ tầng cốt lõi, làm chủ tối ưu hóa hạ tầng tính toán và kiến trúc. Khi tôi hỏi ông gửi gì cho cộng đồng AI Việt, ông mượn ba từ tiếng Anh: "Be curious, be ambitious, and be collaborative" - câu mà ông nói với giọng một người đã từng bỏ cuộc trước khi quay lại và đi cùng Gemini đến ngưỡng IMO 2025.
Cơn khát nhân lực AI: 45% doanh nghiệp thiếu người, lương quản lý chạm 60 triệu
Và rồi điều này xảy ra - quay lại tấm bảng ở Cầu Giấy mà anh Nam đang đứng. Báo cáo thường niên về trí tuệ nhân tạo 2025 của Viện Công nghệ Thông tin - Đại học Quốc gia Hà Nội khảo sát 100 đơn vị cho thấy: 45% doanh nghiệp cung cấp AI coi thiếu nhân lực chất lượng cao là rào cản lớn nhất - gần gấp đôi con số 23% doanh nghiệp gặp khó về hạ tầng tính toán và dữ liệu. Ông Bùi Thanh Minh, Phó tổng Giám đốc Misa - doanh nghiệp đang nhận nhiệm vụ xây dựng LLM Make in Vietnam - chia sẻ với tôi một câu mà tôi nhớ mãi: "Có nhiều ý tưởng chúng tôi muốn làm, nhưng phải sắp xếp thứ tự ưu tiên vì thiếu người." Số liệu từ nền tảng tuyển dụng CareerViet (xem nguồn ở bảng dưới) cho thấy nhu cầu tuyển kỹ sư AI năm 2025 tăng gấp đôi so với 2024 và gấp 2,5 lần so với 2023; nhu cầu cấp quản lý tăng 5-6 lần. Mỗi tin tuyển dụng AI trên nền tảng này thu hút 600-1.000 lượt xem. Con số lương cũng nói lên tất cả: sinh viên mới ra trường 11-20 triệu, nhân viên cơ bản 16-37 triệu, trưởng nhóm 25-38 triệu, cấp quản lý 40-60 triệu đồng. Đây không phải là "nghề hot" - đây là cuộc săn người thật sự.
AI nội địa lọt top 10: AI Hay 9%, Kiki 3%
Không phải tin nào cũng nặng nề. Báo cáo Thị trường AI tiêu dùng Việt Nam 2025 do Decision Lab công bố ngày 19/8/2025 (số liệu được khảo sát trong tuần cuối tháng 7/2025) cho thấy ChatGPT vẫn dẫn đầu với 81% người dùng, Gemini 51%, Meta AI 36%. Nhưng điều thú vị là: trong top 10 nền tảng AI được dùng nhiều nhất Việt Nam, hai sản phẩm nội địa - AI Hay (đứng thứ 6 với 9%) và Kiki (đứng thứ 9 với 3%) - đã vượt qua Perplexity và Claude (cùng đạt 2%). Điều thú vị nữa: AI Hay đứng thứ hai về độ hài lòng người dùng với 47%, chỉ sau ChatGPT (51%) và bỏ xa Gemini (36%). Tôi đặt câu hỏi với chuyên gia Decision Lab: vì sao AI nội địa chiến thắng ở một số tiêu chí? Câu trả lời: AI nội địa hiểu tiếng Việt thuộc nhóm low-resource language (ngôn ngữ ít dữ liệu số hóa) - nguồn dữ liệu tiếng Việt để đào tạo LLM chỉ chiếm dưới 1% trên Internet. Dự án ViGen của ông Trần Việt Hùng cho biết sẽ công bố bộ dữ liệu tiếng Việt quy mô nhất trong năm nay.
Điều này ảnh hưởng gì đến bạn?
Nếu bạn là dân văn phòng giống anh Nam ở Cầu Giấy: chính phủ đặt mục tiêu mỗi người Việt có một trợ lý AI với chi phí khoảng 10 USD. Đây là mục tiêu chính sách, không phải cam kết về thời điểm hay mức giá của mọi sản phẩm. Bạn có thể theo dõi các chương trình hỗ trợ chính thức và thử những công cụ đã có sẵn - AI Hay được Decision Lab ghi nhận về mức độ hài lòng và các sản phẩm nội địa có lợi thế ở khả năng bản địa hóa tiếng Việt.
Nếu bạn là chủ doanh nghiệp nhỏ như anh Bùi Thanh Minh ở Misa: Quỹ Đổi mới công nghệ sắp có chương trình voucher hỗ trợ SME dùng AI Việt Nam. Theo dõi thông báo từ Bộ KH&CN từ bây giờ để không bỏ lỡ. Đồng thời, nếu bạn đang có ý tưởng ứng dụng AI - hãy biết rằng đội ngũ kỹ sư AI đang khan hiếm và đắt đỏ (lương 40-60 triệu cho cấp quản lý). Chuẩn bị ngân sách từ sớm hoặc tìm đối tác công nghệ phù hợp.
Nếu bạn là sinh viên năm cuối hoặc người đang chuyển ngành: cơn khát nhân lực AI là cơ hội thật, không phải hype. Nhưng TS Lương Minh Thắng nhắc nhở: "Có nhiều kỹ sư có thể làm tốt phần trình diễn, nhưng việc phát triển sản phẩm vận hành ổn định ở quy mô hàng triệu người dùng lại là thách thức hoàn toàn khác." Anh chị em muốn đi xa thì đào sâu - không chỉ biết dùng API mà còn hiểu kiến trúc mô hình, dữ liệu và tối ưu hóa.
Nếu bạn đang xây dựng sản phẩm AI Việt, hãy nhớ lại lời TS Thắng. Tôi hỏi ông: nếu một startup AI Việt đang đi trên lớp vỏ API, ông sẽ khuyên gì? Ông dẫn ngay hai cái tên - DeepSeek và Moonshot AI - như câu trả lời. Công ty AI tồn tại lâu dài phải sở hữu dữ liệu độc quyền và giải quyết triệt để một bài toán giá trị thực tế. Lớp vỏ bề nổi sẽ bị vô hiệu hóa ngay khi OpenAI hay Google cập nhật tính năng mới.
Số liệu & thống kê
- 45% doanh nghiệp AI Việt coi thiếu nhân lực là rào cản lớn nhất (Viện CNTT - ĐHQG Hà Nội, 2025)
- Nhu cầu tuyển kỹ sư AI 2025 tăng gấp đôi 2024, gấp 2,5 lần 2023 (CareerViet)
- Lương quản lý AI: 40-60 triệu đồng/tháng tại Việt Nam (CareerViet, 2025)
- 78% người Việt được hỏi sử dụng AI trong 3 tháng qua (Decision Lab, 8/2025)
- AI Hay 9%, Kiki 3% trong top 10 AI được dùng nhiều nhất Việt Nam (Decision Lab)
- Chi phí trợ lý AI cá nhân mục tiêu: khoảng 10 USD (Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng)
- Quỹ Đổi mới công nghệ dành 30-40% hỗ trợ ứng dụng AI (Bộ KH&CN)
- Dữ liệu tiếng Việt trên Internet để huấn luyện LLM: dưới 1% (Decision Lab)
Sources
| # | Title | URL | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| 1 | "AI Việt Nam - khoảng cách giữa hào hứng bề nổi và chiều sâu công nghệ" | https://vnexpress.net/ai-viet-nam-khoang-cach-giua-hao-hung-be-noi-va-chieu-sau-cong-nghe-5077898.html | Phỏng vấn TS Lương Minh Thắng, Google DeepMind |
| 2 | "AI phải trở thành hạ tầng quốc gia như điện, Internet" | https://vnexpress.net/ai-phai-tro-thanh-ha-tang-quoc-gia-nhu-dien-internet-4990137.html | Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, Bộ KH&CN |
| 3 | "Cơn khát nhân lực AI Việt" | https://vnexpress.net/con-khat-nhan-luc-ai-viet-4955480.html | Viện CNTT - ĐHQG Hà Nội + CareerViet |
| 4 | "ChatGPT dẫn đầu nền tảng AI tại Việt Nam, AI Hay và Kiki nổi bật" | https://vnexpress.net/hai-ai-noi-dia-trong-top-10-su-dung-nhieu-nhat-viet-nam-4928442.html | Decision Lab, 8/2025 |
